Dolnośląski cmentarz, olej na płótnie, 25x18cm, 2026

W mojej rodzinnej miejscowości na Dolnym Śląsku poruszył mnie widok, który zobaczyłem

na starym, poniemieckim cmentarzu, użytkowanym do dzisiaj. Pod starym, żeliwnym krzyżem z

XIX wieku ukryty został mały, niepozorny grób bez inskrypcji. Jest to mogiła już z czasów

powojennych, zapewne z samych początków nowego, polskiego osadnictwa na tych terenach.

Malutki, betonowy krzyż sprawiał wrażenie niemal wtulonego w cokół tego większego.

Nie mam pojęcia, kto został w nim pochowany, ale jest to zapis czyjejś tragedii. Niewielki

rozmiar grobu od razu nasuwa myśl o stracie dziecka. W sposób symboliczny mógłby to być też

pomnik matczynej miłości. Pochowana tam pod żeliwnym krzyżem Maria Elizabeth niejako

adoptuje dziecko, na wieczność złożone u jej grobu.

Od razu też przypominają mi się inne groby właśnie z tamtego czasu, które niejednokrotnie

widziałem podczas mojego dziecięcego włóczenia się. Między innymi grób mojej praprababci, pochowanej w Orsku. Dwa lata po wysiedleniu z Lemkowyny zmarła właśnie tam.

Za krzyż nagrobny posłużył wtedy odpowiednio wycięty metalowy fragment niemieckiego ogrodzeni.

Obraz można zobaczyć na wystawie w Ludźmierzu (pod Nowym Targiem). Wystawa trwa do 29 listopada, zapraszam!

 

Łemkowska bajka III, olej na płótnie, 60x60 cm, 2026 Inspiracja tutaj był również wiersz W temnu niczku w uboczy Semana Madzelana. Jest to bardzo swobodna interpretacja. Dużo pracy wymagało zrobienie błękitnego tła. Lubię powtórzyć wcześniejsze motywy poszukując w nich nowych rozwiązań technologicznych i strukturalnych.

Wiersz w moim swobodnym tłumaczeniu z łemkowskiego:

W ciemną noc na zboczu

Sowa pohukuje nocą,

Drzemią góry, ludzie śpią.

Tylko Haniczka z Waniczkiem

Patrzą sobie w oczy,

Patrzą sobie w oczy, tylko!

Przytul mnie, Waniczku,

Daj mi buziaka, Haniczko,

Tutaj nikt nie widzi nas.

Tylko księżyc na niebie.

Przytulmy się do siebie,

Przytulmy się do siebie, tylko.

Księżyc schował się za chmurę

I już nie widział pary

Ani tego, co robili tam.

A Haniczka z Waniczkiem

Patrzyli na chmurę,

Patrzyli na chmurę, tylko.

Czemu, chmuro, zazdrościsz

Tego szczęścia w miłości?

Niech cię wiatry rozwieją precz!

Niech Haniczka z Waniczkiem

Kochają się, póki chcą,

Kochają się, póki chcą, tylko.

W ciemną noc na zboczu

Sowa pohukuje nocą,

Wiatry wieją po górach, tylko!

Tylko potoki i jary

Wspominają ich,

Wspominają ich, tylko.

Obraz do zobaczenia na wystawie w Ludźmierzu pod Nowym Targiem do 29 listopada, zapraszam!

 

Łemkowska para, olej na płótnie, 30x24cm, 2026

Inspiracją do obrazu były różnego rodzaju stare ilustracje przedstawiające typy strojów i narodowości.

Na drugim zdjęciu jestem razem z kuratorką wystawy Alicja

Obraz do zobaczenia na żywo na wystawie "Czemu ty, churo, zazdrościsz" w Ludźmierzu pod Nowym Targiem do 29 listopada, zapraszam!

 Lemko i Lemkynia, olej na płótnie, 11,5x25,5cm, 2026

Inspiracją dla mnie były zdjęcia z kenkart z czasów IIWŚ. Kenkarta była dowodem osobistym w czasach niemieckiej okupacji. Ludzie do zdjęć ubierali zwykle swoje najlepsze ubrania. Dlatego na wielu zdjęciach osoby ubrane są w piękne stroje.

Dzisiaj kenkarty są materialnym zapisem czyjegoś istnienia. Często jedynym.

Zdjęcia Kenkart pochodzą ze strony emisilo.

Widmo nad Lemkowynom, olej na płótnie, 18x15cm, 2026

Inspiracją był drzeworyt Utagawy Kuniyoshi: Mitsukuni przeciwstawiający się Widmowi Szkieletu Przywołane przez Księżniczkę Takiyashę.

Boża matir z ditynom, olej na płótnie, desce, 54x47cm, 2026

Inspiracja do tego obrazu było tradycyjne monidło drukowane na kartonie sprzed ponad stu laty. Było bardzo popularne i do dzisiaj wisi w niektórych łemkowskich domach jako pamiątka.

Ja pierwszy raz zetknąłem się na żywo z tym typem ikony na wystawie Formy Obecności. Sztuka łemków/ Rusinów Karpackich w PME w Warszawie

 Czemu ty, chmuro, zazdrościsz?

Czom ty, chmaro, zazdrostysz / Toho szczastia w lubosty, / Naj tia witry rozdujut hen.

— fragment pieśni W Temnu Niczku w Uboczy, Seman Madzelan

Pamięć o miejscu, którego się nie zna, jest czymś paradoksalnym. Możemy odziedziczyć

opowieści o miejscu. Możemy jednak nie odziedziczyć samego miejsca. Pozostaje ono gdzieś

pomiędzy własnym wyobrażeniem a wspomnieniami innych ludzi. Tak właśnie doświadczam

własnej pamięci o Lemkowynie.

Gdy spotka się dwóch nieznajomych Łemków, często pierwsze pytanie, jakie sobie zadają

brzmi: „A z jakoho seła sut twoi diodowe?” Moi dziadkowie pochodzili z Przegoniny i Rozdziela

pod Gorlicami. W wyniku Akcji „Wisła” zostali wysiedleni na zachód Polski. Ja urodziłem się już

na ziemiach odzyskanych, na Dolnym Śląsku. Ten świat był miejscem mojego dzieciństwa, choć

nie był krajobrazem pochodzenia mojej rodziny. Od początku żyłem więc pomiędzy miejscami,

językami, tradycjami. Pomiędzy tym, co było moje, a tym, czego nie mogłem już sam

doświadczyć.

Kultura łemkowska miała dla mnie początkowo bardzo konkretną granicę. Dorastałem w

poczuciu, że ta kultura istnieje pomiędzy obecnością i nieobecnością. Zaczynała się po

przekroczeniu progu poniemieckiego domu mojego dziadka, po wejściu do cerkwi lub czasem w

kontaktach ze szkolnymi kolegami o łemkowskim pochodzeniu. W domu pojawiał się język

łemkowski i historie o wysiedleniach. Kończyła się w innych kontekstach. Była ukryta,

niepubliczna, nieobecna.

Tytuł wystawy pochodzi z pieśni W Temnu Niczku w Uboczy. Pytanie skierowane do

chmury — czemu zazdrościsz tego szczęścia w miłości? — brzmi jak fragment typowego

miłosnego motywu. Dla mnie nabiera jednak szerszego znaczenia. Chmura staje się

zapowiedzią tego, co dopiero ma nadejść. Jest symbolem nadchodzącego nieszczęścia i tworzy

napięcie pomiędzy chwilą radości a przeczuciem jej nieuchronnego końca. Jest cieniem

przyszłego doświadczenia, znakiem, że to, co kochane i bezpieczne, może zostać za chwilę

odebrane. W tym sensie chmura staje się również metaforą historii Łemków — zapowiedzią

utraty.

Czom ty, chmaro, zazdrowstysz. olej na płótnie, 65x60 cm, 2026

 A tak było na wernisażu wystawy Czemu ty, chmuro, zazdrościsz.

Duet zespołu Łada, Zofia Zaborowska i Kacper Siejkowski.

Wystawa trwa do 29 listopada, zapraszam!

Instytut Niematerialnego Dziedzictwa w Ludźmierzu

 

Bardzo dziękujemy za wczorajszą obecność na wernisażu i koncercie!

Zespół Łada zaśpiewał premierowo pieśń W temnu niczku w uboczy autorstwa poety Semana Madzelana pod aranżacją muzyczną maestro Jarosława Trochanowskiego- twórcy słynnego zespołu Lemkowyna.

Wystawa ,,Czemu ty, chmuro, zazdrościsz" trwa do 29 listopada, zapraszamy!